Posts tonen met het label familiegeschiedenis. Alle posts tonen
Posts tonen met het label familiegeschiedenis. Alle posts tonen

vrijdag 2 oktober 2009

Een crimineel in de familie

Het is even slikken als je ontdekt dat een voorouder in aanraking is geweest met de rechterlijke macht. Dat kan tenslotte betekenen dat je crimineel bloed in je aderen hebt. Vergeet die gedachte snel, want het is misschien een van die zeldzame kansen om bijzondere informatie boven water te krijgen. Neem nu weer Kaat Mossel. Doordat ze is gearresteerd en verhoord, zijn we behoorlijk geïnformeerd over de wijk waar ze woonde, over haar relaties met buurtgenoten. In de verslagen klinken ook haar eigen woorden door en daardoor weten we dat ze niet zo fijnbesnaard was. En we weten zo dat haar oranjegezindheid geen verzinsel is.

Waar zoeken?
Wanneer tijdens het onderzoek de indruk ontstaat dat iemand bij gerechtelijke procedures betrokken is geweest, dan zijn er meestal nog bronnen bewaard gebleven. Het is afhankelijk van de periode waarin de zaak is afgehandeld, waar de zoektocht het best kan beginnen.

Speelde de rechtszaak voor 1811, dan is het gemeentearchief de plek waar je moet zijn. Speelt de rechtszaak na 1811, dan zijn de archieven van rechtbanken te vinden bij het Nationaal Archief (voor Zuid-Holland). Omdat Nederland in 1811 overging op het Franse rechtsstelsel, zijn de rechtbanken toen namelijk nationale instellingen geworden.

Het Gemeentearchief Rotterdam bewaart gerechtelijke bronnen van voor 1811. Dit zijn:

Voor het Oud Rechterlijk Archief van Rotterdam zijn verschillende indexen gemaakt:

  • ‘criminele sententiën’ over de periode 1529-1811;
  • Verkopingboeken, 1724-1810
  • Schuldboeken, 1725-1808
  • Gifteboeken, 1563-1638, 1664-1667, 1675-1693, 1699-1811

Deze indexen zijn te raadplegen op de studiezaal van het gemeentearchief. Het Gemeentearchief Rotterdam beheert verder het archief van het Werk- en Tuchthuis van Rotterdam uit de periode 1697-1873. In dit archief bevinden zich registers van opgenomen en ontslagen gevangenen.

donderdag 1 oktober 2009

De handtekening van Kaat Mossel

Het Gemeentearchief Rotterdam heeft flink wat notariële akten waarin de naam Kaat Mulder voorkomt. Meestal gaat het om getuigenverklaringen over haar rol bij de gebeurtenissen van 1784 en daarvoor. We hebben ook één akte die zij zelf heeft laten opstellen (Notarissen te Rotterdam en daarin opgegane gemeenten (ONA), inventarisnummer 3424). Het is een zogeheten akte van procuratie. Katharina Mulder stelt daarin Johannes van der Linden aan als haar zaakwaarnemer (procureur). Dat is nodig omdat zij op dat moment in de gevangenis zit. De akte is op 1 februari 1786 opgemaakt door notaris Woutherus de Prill en bevat de handtekeningen van twee getuigen én van Kaat zelf. Ze kon dus schrijven – wat niet van al haar tijdgenoten gezegd kan worden

Stamboom aankleden

Persoonsnamen, geboorte- en overlijdensdatum zijn de bouwstenen van een stamboom. Die stamboom kan extra aangekleed worden met informatie over levensomstandigheden van die personen. Notariële archieven zijn daarvoor de bron bij uitstek. Denk hierbij bijvoorbeeld aan testamenten, die informatie geven over de welvaart van de erflaters en de typische bezittingen van destijds. contracten waarin de beroepen en werkvelden van opgevoerde personen staan genoemd. Een notariële akte maakt het ook mogelijk te achterhalen of personen konden schrijven. De akten zijn namelijk door de comparanten ondertekend.

Het Gemeentearchief Rotterdam heeft de notariële archieven van de volgende standplaatsen en periodes:


  • Barendrecht, 1809-1925
  • Bergschenhoek, 1652-1655
  • Berkel en Rodenrijs, 1656-1848
  • Bleiswijk, 1660-1877
  • Capelle aan den IJssel, 1657-1925
  • Charlois, 1660-1897
  • Cool, 1800-1811
  • Delfshaven, 1601-1895
  • Hillegersberg, 1703-1730, 1796-1925
  • IJsselmonde, 1661-1925
  • Katendrecht, 1769-1811
  • Kralingen, 1690-1783
  • Overschie, 1614-1810
  • Poortugaal, 1677-1925
  • Ridderkerk, 1645-1693, 1755-1925
  • Rijsoord, 1661-1790
  • Rotterdam, 1585-1925
  • Schiebroek, 1780-1802

Het Gemeentearchief Rotterdam werkt aan het beschikbaarstellen van uittreksels van notariële akten op internet. Op de studiezaal van het gemeentearchief zijn papieren indexen, publicaties over notariële archieven en uiteraard de notariële archieven zelf te raadplegen.

dinsdag 22 september 2009

Beroepen en familiegeschiedenis


Achter de simpele vermelding van een beroep op een akte gaat vaak een hele wereld schuil. Voor wie zijn voorouders beter wil leren kennen, kan het de moeite lonen die wereld in kaart te brengen. Door zo’n onderzoek kan je veel aan de weet komen over bijvoorbeeld iemands inkomen, zijn of haar sociale status en levensomstandigheden. Soms kan je zelfs achterhalen hoe iemands dag eruit moet hebben gezien. Kaat Mossel is in dat opzicht weer een mooi voorbeeld. Zij is meer dan dertig jaar keurvrouw der mosselen geweest in Rotterdam.

Mosselvrouwen

In Rotterdam werden in de 18de eeuw elke dag, behalve zondag, mosselen verhandeld. Dit gebeurde zowel in de winter als in de zomer. ’s Zomers waren de werktijden wel langer want dan begon men al om vijf uur in plaats van acht uur. Elke ochtend kwamen vissersschepen uit Den Briel en Rotterdam met hun ladingen naar het mosseldistributiepunt aan de Spaansekade bij de Roobrug. Voordat de mosselen gelost werden, moest de keurvrouw ze inspecteren. Vond zij ze goed, dan werden ze aangeboden aan de verkoopsters.

Die hele gang van zaken was vastgelegd in een speciale Ordonnantie op de mossel-neringe uit 1722. Dit was een van de vele verordeningen die het bestuur uitvaardigde en die nu nog is terug te vinden in het zogeheten Oud Archief van de Stad Rotterdam (toegangsnr. 1.01, inventarisnr. 512). Die ordonnantie bepaalde ook dat alleen vrouwen mosselen mochten verkopen. Ze moesten officieel minimaal 16 jaar zijn, hoewel vaak een oogje werd dichtgeknepen als dat niet zo was. Aan het eind van de 18de eeuw was de mosselverkoop een belangrijke inkomstenbron voor de vrouwen uit de volksbuurt waar Kaat Mossel woonde. De mosselvrouw verkocht gekookte en rauwe mosselen. Zij maakte de mossel schoon en serveerde er een bakje azijn bij. Mosselen kostten in die tijd niet veel. Het merendeel van de klanten bestond dan ook uit mensen met een kleine beurs. Rijkere burgers aten meestal geen mosselen maar oesters.

Stedelijk ambt

De taak van de keurvrouw was niet alleen de kwaliteit van de mosselen bewaken, maar ook het handhaven van de orde tijdens de distributie. Ze moest voorkomen dat de ventsters dronken op de Spaansekade verschenen of overlast veroorzaakten. Bovendien had ze een belangrijke stem in de aanstelling van nieuwe verkoopsters. Ze was namelijk degene die de kandidaten voordroeg bij het stadsbestuur. Dat gaf haar de nodige macht en aanzien.

Het beroep van keurvrouw van de mosselen was een stedelijk ambt. In Ambtenboeken werd de benoemingen en de mutaties daarin bijgehouden Daaruit blijkt dat de functie van moeder op dochter werd overgedragen, zoals ook andere stedelijke ambten vaak van ouders op kinderen overgingen. Een keurvrouw had overigens geen vast salaris. Daar staat tegenover dat de functie wel de nodige bijverdiensten opleverde. Op die manier verdiende Kaat Mossel per jaar waarschijnlijk ongeveer 30 gulden, waarvan er drie aan de stad moest worden afgedragen. Daarnaast verkocht Kaat zelf ook mosselen aan de Nieuwemarkt of aan de Krattenburg. Alles bij elkaar moet ze daarmee een klein maar redelijk zeker inkomen hebben gehad. Later, toen ze in de gevangenis zat, zou ze het zelf als een ‘middelmaatig bestaan’ omschrijven.